NEDERLAND – In het tweede weekend van september vindt jaarlijks de VriendenLoterij Open Monumentendag plaats. Op zaterdag 12 en zondag 13 september openen duizenden monumenten in heel Nederland gratis hun deuren. Bezoekers krijgen daarmee de kans om bijzondere gebouwen en plekken te ontdekken en kennis te maken met de verhalen die ons erfgoed rijk is.


Met ruim anderhalf miljoen bezoekers per jaar is Open Monumentendag het grootste gratis culturele evenement van Nederland. Het evenement verbindt mensen met monumenten en laat zien hoe historische gebouwen en plekken bijdragen aan de kwaliteit en beleving van onze leefomgeving. Open Monumentendag maakt deel uit van de European Heritage Days, een Europees initiatief waaraan inmiddels zo’n vijftig landen deelnemen.

Van bescherming naar veerkracht

De eerste Nederlandse Open Monumentendag werd in 1987 georganiseerd, naar Frans voorbeeld. Het doel was en is om de belangstelling voor monumenten te vergroten en het draagvlak voor monumentenzorg te versterken. Naast het gratis openstellen van duizenden monumenten worden er jaarlijks tal van activiteiten georganiseerd, zoals tentoonstellingen, rondleidingen, fiets- en wandelroutes, muziekvoorstellingen en speciale programma’s voor kinderen en jongeren.

Het Europese thema van 2026 is ‘Heritage at Risk’. Daarmee wordt aandacht gevraagd voor de toenemende bedreigingen waarmee ons erfgoed te maken heeft en wordt opgeroepen tot actie, vernieuwing en solidariteit. In Nederland is gekozen voor een positieve vertaling van dit thema: ‘Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid’.

Eeuwenlang boden monumenten bescherming tegen gevaren van buitenaf. Denk aan forten, vestingwerken en bunkers die ons land moesten verdedigen. Tegenwoordig staan monumenten zelf voor nieuwe uitdagingen. Klimaatverandering, extreme weersomstandigheden en een tekort aan vakmensen maken het steeds belangrijker om zorgvuldig met ons erfgoed om te gaan en kennis en vakmanschap door te geven aan volgende generaties.

Toch bewijzen monumenten keer op keer hoe veerkrachtig ze kunnen zijn. Ze vertellen verhalen over herstel, vernieuwing en het vermogen om zich aan veranderende omstandigheden aan te passen. Tijdens de VriendenLoterij Open Monumentendag zijn daarvan talrijke voorbeelden te zien.

Zo openen forten en bunkers hun deuren, maar ook monumenten die na een brand, overstroming of oorlog opnieuw zijn opgebouwd. Er is aandacht voor gebouwen die ooit verwaarloosd of zelfs verdwenen waren, maar waarvan de historische waarde nog altijd wordt erkend. Ook zijn er monumenten te bezoeken die ingrijpend worden gerestaureerd en verduurzaamd, zodat ze behouden blijven en klaar zijn voor de toekomst.

Flevoland decor voor landelijke opening

De landelijke opening van de VriendenLoterij Open Monumentendag vindt dit jaar plaats in Flevoland. De provincie is op vrijdag 11 september 2026 gastprovincie voor de officiële opening. Dat maakt deze editie extra bijzonder: zowel Flevoland als Open Monumentendag vieren in 2026 hun 40e verjaardag.

Flevoland vormt daarmee een passend decor voor de landelijke start. De provincie laat als jongste provincie van Nederland bij uitstek zien hoe erfgoed, vernieuwing en veranderende tijden met elkaar verbonden zijn.

Uniek is bovendien dat de landelijke opening dit jaar niet op één centrale locatie plaatsvindt, maar op provinciaal niveau. Normaal gesproken wordt de landelijke opening op stedelijk niveau georganiseerd. In Flevoland wordt in elk van de zes gemeenten een monument in de schijnwerpers gezet.

Tijdens de openingsavond kunnen inwoners en bezoekers daardoor dicht bij huis een monument ontdekken. Wie meer wil zien, kan er ook een bijzondere monumententour van maken en meerdere gemeenten en monumenten bezoeken.

Zo staat Open Monumentendag 2026 niet alleen in het teken van het verleden, maar vooral ook van de toekomst: hoe zorgen we ervoor dat ons erfgoed, ondanks nieuwe uitdagingen, behouden blijft en een betekenisvolle plek houdt in onze samenleving?

Kijk voor meer info op: https://www.openmonumentendag.nl/